Co to jest linotyp? | Typografia, edytorstwo i design - Koło Naukowe Edytorów UŁ

Linotyp był urządzeniem służącym do składu drukarskiego. Miał usprawnić pracę składacza i uwolnić go od konieczności ręcznego układania czcionek.

Jak wyglądał i z czego się składał linotyp?

Był zbudowany z trzech zespołów:

  • składającego,
  • odlewającego,
  • rozkładającego.

Każdy z nich służył do wykonywania określonej operacji w trakcie cyklu technologicznego. Ciekawostką jest to, że czynności wykonywane były jednocześnie, mimo iż linotyp nie był maszyną skomputeryzowaną (powstał w XIX w.). Dziś jest już właściwie przeżytkiem. Został wyparty przez maszyny offsetowe, w których używa się czcionek trawionych fotochemicznie na folii służącej za formę drukarską.

Zespół składający linotypu

linotyp

1. Klawiatura
2. Magazyn
3. Pas transmisyjny
4. Wierszownik
7. Szufelka

Zespół składający zestawiał wiersze w pojedyncze matryce (matryce linotypowe) i kliny. Jednym z elementów tego zespołu była klawiatura (przypominająca tę z maszyny do pisania) z klawiszami liter alfabetu i cyfr. Umożliwiała sterowanie całą tą skomplikowaną, jak na owe czasy, maszyną ważącą ok. 2,5 tony.

Zespół składający odpowiadał również za mechanizm zwalniania matryc z kanałów magazynowych, zwalniania klinów oraz za zbieranie klinów i matryc w wiersze w tzw. wierszowniku. Wyposażony był także w mechanizm, który przenosił zestawione już wiersze do odlewania.

Warto dodać na marginesie, że w magazynie mieściły się znaki odpowiedniego kroju i stopnia (wielkości) pisma. Konstruktor uwzględnił możliwość składu różnorodnych druków — od czasopism po książki matematyczne.

Zespół odlewający linotypu

Przejdźmy teraz do zespołu odlewającego, którego działanie polegało na jednoczesnym justowaniu i odlewaniu wierszy. Zespół ten wyposażony był w mechanizmy justujące wiersze, a także w mechanizm odlewający, który zawierał koło z formami odlewniczymi oraz kocioł, służący do topienia stopu drukarskiego. Temperatura stopu wzrastała do ok. 200°C, dlatego potrzebny był układ chłodzący odlane już wiersze. Oczywiście wiersze mogły okazać się nierówne, ale i o tym pomyślał konstruktor, dlatego wyposażył swoje urządzenie w mechanizm obcinania wierszy do pożądanej wielkości i długości (tzw. kalibrowanie). Odlane wiersze wypychane były na tzw. szufelkę.

Zespół rozbierający służył do porządkowania użytych części. Oddzielał matrycę od klinów po odlaniu wiersza, sprawdzał matryce oraz sortował je i rozmieszczał w odpowiednich kanałach magazynowych.

Chociaż linotyp wyszedł już z użytku, a jego miejsce zajęły maszyny offsetowe, warto podkreślić, że na bazie tego urządzenia, oczywiście odpowiednio przerobionego, powstały maszyny do fotoskładu.

Autor: Jowita Podwysocka-Modrzejewska

Bibliografia:

  • Współczesne polskie drukarstwo i grafika książki. Mały słownik encyklopedyczny, red. Brunon Kleszczyński, Krzysztof Racinowski, Wrocław 1982.
  • http://www.iwanicki.pl/index.php?option=com_content&view=article&id=221:linotyp&catid=46:slownik&Itemid=199.
  • http://rafal.towarzysze.com/tag/linotyp/.
  • http://zsp.szubin.pl/zadania/Pomoce/Maszynopisanie/m2.htm.

Skomentuj

  • Spotkania

    Semestr zimowy 2015/2016

    Poniedziałki, 17.30–19.00
    (tydzień B)
    sala -01 (poziom -1), Wydział Filologiczny UŁ
    ul. Pomorska 171/173

    Najbliższe spotkanie wyjątkowo:
    w terenie – "Pozytyvka" o 18:30 w czwartek 17 grudnia

    Dowiedz się więcej o spotkaniach!

  • Typografia

    Czcionki oraz ich układ sprawia, że czytanie książek dostarcza nam samej przyjemności. Dobra typografia pozwala na takie rozłożenie tekstu, że wzrok sam się przesuwa po linijkach.

    Typografia to sztuka użytecznej grafiki, która jest ściśle związana z edytorstwem. O ile edytor odpowiada za układ treści, o tyle typografia sprawia, że treść nabiera wyglądu.

  • Polub nas!